Wyznaczanie obszarów NATURA 2000 na terenie Nadleśnictwa Woziwoda poprzedziła powszechna inwentaryzacja, która odbyła się w latach 2006-2007 i wykonana została przez pracowników Służby Leśnej. Zaowocowała ona wyznaczeniem 438,26 ha siedlisk cennych dla obszarów NATURA 2000. Wśród tych siedlisk największą powierzchnię zajmuje śródlądowy bór chrobotkowy.

Wyniki tych prac potwierdziły bogactwo walorów przyrodniczych nadleśnictwa, co w konsekwencji doprowadziło do zgłoszenia w ramach specjalnej ochrony siedlisk obszaru o nazwie "Dolina Brdy i Stążki w Borach Tucholskich" (kod PLH040023). Jego całkowita powierzchnia wynosi 3558,02 ha, w tym na terenie Nadleśnictwa Woziwoda zajmuje 776,64 ha powierzchni.

Nadleśnictwo jest również częścią obszaru specjalnej ochrony ptaków-"Bory Tucholskie" (kod PLB 220009). Na terenie nadleśnictwa obejmuje on 14 815,38 ha powierzchni. Możemy spotkać tutaj takie gatunki jak: błotniak stawowy, derkacz, gągoł, dudek, zimorodek, kania ruda i lelek.

więcej informacji w CRFOP:

Dolina Brdy i Stążki w Borach Tucholskich PL.ZIPOP.1393.N2K.PLH040023.H    

Bory Tucholskie  PL.ZIPOP.1393.N2K.PLB220009.B

Na terenie Nadleśnictwa Woziwoda znajduje się 41 pomników przyrody, w tym 24 pojedynczych drzew oraz 13 grup drzew i alei. Tą formą ochrony objęto także stanowiska (skupienia) roślin zielnych - dwa bagna zwyczajnego oraz po jednym wawrzynka wilczełyko i chrobotka alpejskiego.

Wśród drzew pomnikowych najliczniejszą grupę stanowią okazałe dęby szypułkowe w wieku szacowanym na około 200 lat. Licznie reprezentowany jest także cis pospolity (11 szt.), gatunek objęty w Polsce ochroną ścisłą, którego okazy to kilkumetrowe drzewka lub krzewy, rozproszone pojedynczo na terenie nadleśnictwa.

Królewskie drzewo borów -sosna pospolita - ma wśród pomników przyrody czterech swoich przedstawicieli, z których najokazalszą nazwano właśnie "Królową Borów Tucholskich". Spośród gatunków obcego pochodzenia na uwagę zasługują natomiast dęby błotne, których kilka egzemplarzy odnaleziono nad jeziorem Świdno.

Rejestr pomników przyrody zlokalizowanych na terenie Nadleśnictwa Woziwoda wg. zasięgu terytorialnego poszczególnych gmin:

GMINA CZERSK

                    GMINA ŚLIWICE

                      GMINA  TUCHOLA

Na terenie Nadleśnictwa Woziwoda występują użytki ekologiczne na łącznej powierzchni 321,18 ha. Są to powierzchnie nieleśne – śródleśne jeziora, torfowiska, bagna, łąki i pastwiska, które ze względu na występowanie bogatej i zróżnicowanej gatunkowo roślinności (mszaki, paprocie, widłaki), liczne stanowiska lęgowe ptaków oraz miejsca bytowania płazów, gadów, ssaków i owadów (w tym gatunków chronionych, ginących i rzadkich) zostały objęte tą formą ochrony.

W miejscach tych nie prowadzi się zabiegów gospodarczych, a umożliwia się procesy naturalnej sukcesji co powoduje, że użytki pozostają w stanie naturalnym i przyczyniają się do wzbogacenia lokalnego środowiska przyrodniczego oraz zachowania jego różnorodności biologicznej.

Najwiekszym kompleksem użytków ekologicznych w nadleśnictwie jest kompleks o nazwie Łąki Czerskie (Zielona Łąka), obejmuje powierzchnię około 100 ha łąk -CRFOP  PL.ZIPOP.1393.UE.0416063.1910 

Ochrona przyrody na terenie Nadleśnictwa Woziwoda realizowana jest w oparciu o Program Ochrony Przyrody (POP). W nim znajduje się lista roślin chronionych oraz rzadkich, która powstała w wyniku analizy dostępnej w jednostce dokumentacji (operatu glebowego, planu ochrony rezerwatów, publikacji naukowych) oraz informacji pracowników nadleśnictwa. POP jest opracowywany co 10 lat i stanowi element planu urządzenia lasu (PUL). Jest udostepniony w Biuletynie Informacji Publicznej 

Obejmujący część obszaru Nadlesnictwa Woziwoda Śliwicki Obszar Chronionego Krajobrazu powstał na mocy Rozporządzenia nr 9/91 Wojewody Bydgoskiego z 14 czerwca 1991r. Całkowita jego powierzchnia wynosi 26487 ha, z czego największa powierzchnię zajmują lasy.

W jego obszar wchodzą tereny północno-wschodniej części Nadleśnictwa Woziwoda. Jest on pomostem miedzy Tucholskim i Wdeckim Parkiem Krajobrazowym.

Ta forma ochrony wprowadzona została w związku z rozwijającym się przemysłem i postępującą urbanizacją prowadzącą do degradacji środowiska przyrodniczego i wpływającą niekorzystnie na warunki życia człowieka. Obszary chronionego krajobrazu na terenie poszczególnych województw, łącząc się z obszarami chronionego krajobrazu województw sąsiednich i tworzą wielkoprzestrzenny system obszarów chronionych oddziałujący w sposób znaczący na zdrowie człowieka, a także na gospodarkę narodową oraz kulturę i naukę. Ma on stanowić uzupełnienie istniejących form ochrony przyrody (parki, rezerwaty).

Wielkoprzestrzenny system obszarów chronionych obejmuje przede wszystkim tereny o najwyższych walorach przyrodniczych i zachowanej zdolności do utrzymania względnej równowagi ekologicznej. Ponadto w skład systemu wchodzą obszary o niższych walorach, warunkując jednak utrzymanie równowagi na obszarach najcenniejszych.

więcej informacji CRFOP : PL.ZIPOP.1393.OCHK.23

Teren Nadleśnictwa Woziwoda częściowo leży w granicach Tucholskiego Parku Krajobrazowego. Utworzony został na mocy Uchwały nr 71/IX/85 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 1985 r.

Całkowita powierzchnia TPK wynosi 28894,53 ha. Położony jest na terenie 6 gmin: Czersk, Chojnice, Tuchola, Śliwice, Cekcyn i Lubiewo. W jego zasięgu znajdują się tereny zarządzane przez Nadleśnictwa: Czersk, Rytel, Tuchola i Woziwoda. W zarządzie Nadleśnictwa Woziwoda znajduje się 11368,87 ha powierzchni parku.

Parki krajobrazowe są wielkoprzestrzenną formą ochrony przyrody i stanowią bardzo istotny element systemu obszarów chronionych w Polsce. Obejmują obszary o niezwykle cennych walorach przyrodniczych, historycznych i krajobrazowych, będąc jednocześnie terenami użytkowanymi przez człowieka. Na obszarach parków realizowana jest więc w praktyce idea zrównoważonego rozwoju. Liczne walory przyrodnicze i krajobrazowe tj. urozmaicona rzeźba terenu, piękne krajobrazy, bogactwo jezior i rzek, szata roślinna oraz czyste i mało zmienione środowisko stwarzają doskonałe możliwości do organizowania różnych form wypoczynku, a zwłaszcza turystyki (www.pomorskieparki.pl).

więcej informacji na:

www.tuchpark.tuchola.pl  oraz CPFOP: PL.ZIPOP.1393.PK.32

Obiekt powołano w grudniu 2024 roku zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Bydgoszczy. Obejmuje obszar 36,97 ha śródleśnych torfowisk, lasów bagiennych i śródleśnych łąk. Rezerwat chroni rzadkie gatunków roślin i cenne mokradła, którymi są torfowiska, stanowiące zaledwie 4 % powierzchni naszego kraju…

Kompleks torfowiskowy „Jezierzba” zachował się w bardzo dobrym stanie. Torfowisko otoczone jest rozległymi łąkami i zachwyca pięknym, nietypowym krajobrazem, przełamującym monotonię borów z dominującą sosną. Jednak szczególnie cenne są walory przyrodnicze tego miejsca, czyli bardzo dobrze zachowane torfowisko z dominacją mszaru kępowego torfowca magelańskiego (zespołu Andromedo-Sphagnetum magellanici), w którym można zaobserwować znaczny udział torfowica brodawkowatego (Sphagnum papillosum)- gatunku charakterystycznego dla torfowisk atlantyckich. Jest to z pewnością jedno z największych torfowisk w regionie Borów Tucholskich z dominacją tego rzadkiego gatunku torfowca. Ochroną objęto jednocześnie siedliska przyrodnicze Natura 2000 czyli: murawy bliźniczkowe, torfowiska wysokie oraz przejściowe, bory bagienne i wilgotne oraz lasy bagienne.

Uwagę specjalistów badających florę przykuł fakt występowania na torfowisku dużej różnorodności mszaków (w tym ponad 10 gatunków torfowców). Wśród chronionych przedstawicieli mchów należy wymienić m.in.: krzywoszczeć torfową (Campylopus pyriformis), płonnik cienki (Polytrichum strictum), próchniczek błotny (Aulacomnium palustre), drabik drzewkowaty (Climacium dendroides). Niezwykle interesująca jest różnorodność  wątrobowców, w tym gatunków chronionych. Na ple obserwuje się nagromadzenie rzadkich i chronionych gatunków roślin naczyniowych np. modrzewnicy pospolitej (Andromeda polifolia), przygiełki białej (Rynchospora alba), bagnicy torfowej (Scheuchzeria palustris), bagna zwyczajnego (Ledum palustre), rosiczki okrągłolistnej (Drosera rotundifolia), turzycy bagiennej (Carex limosa) oraz obecność bardzo rzadkiego,  reliktowego gatunku- fiołka torfowego (Viola epipsila).

Można uznać, że początek działań zmierzających do ochrony torfowisk w środku Borów Tucholskich nastąpił z chwilą rozpoczęcia przez nadleśnictwa Woziwoda i Tuchola projektu. pn."Ochrona cennych ekosystemów Borów Tucholskich". Jednym z wielu zadań projektowych było wykonanie inwentaryzacji siedlisk podmokłych oraz oceny stanu ich zachowania. Działaniom towarzyszyły różne formy edukacji na temat ochrony mokradeł, począwszy od zajęć i  warsztatów skierowanych do młodzieży szkolnej, poprzez konferencje naukowe do wydania publikacji pt. „Jak chronić torfowiska w lasach?”, stanowiącej cenne kompendium wiedzy i „dobrych praktyk” dla osób zainteresowanych omawianą problematyką. Powstanie rezerwatu „Torfowisko Jezierzba” jest więc końcowym wynikiem pracy naukowców oraz leśników, współpracy Nadleśnictwa Woziwoda, Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz Norwegian Institute for Nature Research. W  latach 2022-2023 naukowcy  wiele godzin spędzili na prowadzeniu badań naukowych torfowisk Borów Tucholskich.

 Na czym polegały badania? Na podstawie pobieranych z osadów jeziornych i torfowych próbek przeanalizowano około 300 letnią historię rozwoju torfowiska Jezierzba, posługując się metodami paleoekologicznymi i dendrochronologią. W pokładach torfu bowiem, w warunkach beztlenowych, mogą zachować się przykład szczątki roślin i zwierząt, ziarna pyłu, pozostałości mikroorganizmów lub nasiona roślin, stanowiąc źródło cennej wiedzy. Z kolei metoda analizy dendrochronologicznej słojów rocznych drewna dostarcza informacji na temat zmian klimatycznych oraz ekologicznych, które miały miejsce w danym czasie, z uwzględnieniem ekstremalnych zdarzeń typu gradacje owadów i susze. Do analizy pobrano próby z najstarszych drzew pobliskich okazów sosny zwyczajnej. Dla zmapowania roślinności torfowiska oraz rozpoznania miąższości torfu wykorzystywano z kolei metody teledetekcyjne.

Integracja różnych metod badawczych zobrazowała historię torfowiska, dostarczyła wiele danych o zmianie klimatu, faunie i florze występującej na tym terenie w minionych stuleciach. Potwierdzono w ten sposób unikatową wartość przyrodniczą terenu utworzonego rezerwatu i zasadność objęcia ochroną.

Historia torfowiska sięga XIX wieku, kiedy było częścią większego kompleksu jeziorno-torfowiskowego. Intensywna melioracja prowadzona w przeszłości dla pozyskania gruntów rolnych doprowadziła do zaniku jeziora Kloce. Same torfowiska jednak przetrwały i nadal pełnią kluczową rolę w ekosystemie. Uległy jednak zmianie wskutek zmian klimatu, składu gatunkowego lasów i działalności człowieka. W ciągu ostatnich trzystu lat zmieniło się otoczenie torfowiska. Obecnie przyległy las tworzą monokultury sosnowe, wcześniej  rosły w tym miejscu lasy mieszane.

Skąd się wzięło określenie Jezierzba ? Przesłanki do wyboru takiej nazwy mają podłoże historyczne i naukowe. Teren rezerwatu umiejscowiony jest w obniżeniu, które obejmowało dawne jezioro Kloce i  ciągnęło się w kierunku Jeziora Okonińskiego. Z map tworzonych w latach 30 XIX  wynika, że  były w tym miejscu jeziora Kloce i Kały, celowo odwadniane. Jezioro Kloce znajduje się jeszcze na mapach topograficznych z lat 60 XX w – obecnie całkowicie zanikło. Do jezior przylegało rozległe torfowisko oraz łąki przy miejscowości Jeziorna, nazywaną przez miejscową społeczność „Jezierzbą”. Co ciekawe podczas badań naukowych  w  pokładach torfowiska zostały znalezione nasiona rośliny wodnej o nazwie „jezierza” (łac. Najas). Jest to dowód nie tylko na jeziorne pochodzenie obiektu, ale z pewnością „znalezisko” przyczyniło się do powstania lokalnej nazwy rezerwatu.